2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamında görev yapan öğretim üyelerinin (profesör, doçent, doktor öğretim üyesi) akademik atama, yeniden atanmama, kadro ilanlarının iptali, disiplin cezaları ve unvan gasplarına ilişkin uyuşmazlıklar idare hukukunun konusunu oluşturur. Hukuka aykırı üniversite ve YÖK işlemlerine karşı 60 gün içinde İdare Mahkemesinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılır.
Üniversiteler, bilimsel bilginin üretildiği ve yükseköğretim kamu hizmetinin yerine getirildiği anayasal kurumlardır. Üniversitelerde görev yapan öğretim üyelerinin hukuki statüleri, atanma usulleri, özlük hakları ve sözleşmelerinin feshi durumunda ortaya çıkan uyuşmazlıklar, idare hukukunun ve iş hukukunun kesişim noktasında yer alan önemli bir tartışma alanıdır. Bu yazımızda, gerek devlet gerekse vakıf üniversitelerinde çalışan akademisyenlerin hukuki rejimini ve ortaya çıkan uyuşmazlıklardaki görevli yargı kolunu inceledik.
Öğretim Üyesi Kavramı ve Tabi Olduğu Mevzuat
Öğretim üyeleri (profesör, doçent ve doktor öğretim üyeleri), yükseköğretim kurumlarında eğitim-öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yürüten akademik kadroyu oluşturur.
Anayasa’mızın 128. maddesi uyarınca; memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve özlük işleri kanunla düzenlenir. Devlet üniversitelerinde görev yapan öğretim üyeleri kamu görevlisi statüsünde olup, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’na ve özel kanun niteliğindeki 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu hükümlerine tabidir.
Vakıf Üniversitelerinin Hukuki Niteliği
Vakıf üniversiteleri, Anayasa ve 2547 Sayılı Kanun çerçevesinde kurulmuş birer kamu tüzel kişisidir. Devlet üniversitelerinden farklı olarak kamulaştırma yetkileri bulunmasa ve binaları resmi bina sayılmasa dahi; sundukları yükseköğretim hizmeti kamusal nitelik taşıdığından, işlemlerinin önemli bir kısmı idari işlem olarak kabul edilir.
Örneğin bir vakıf üniversitesinin öğrenci disiplin işlemleri veya akademik kadro ilanları doğrudan idari yargı denetimine tabidir.
Vakıf Üniversitesinde Çalışan Öğretim Üyelerinin Statüsü ve Görevli Mahkeme
Vakıf üniversitelerinde görev yapan öğretim üyeleri, devlet üniversitelerindeki meslektaşlarından farklı olarak atama kararnamesiyle değil, belirli veya belirsiz süreli hizmet/iş sözleşmesi ile göreve başlamaktadırlar. Bu durum, sözleşmenin feshi veya ücret alacakları halinde hangi mahkemenin görevli olduğu konusunda uzun yıllar yargısal ihtilaflara yol açmıştır.
Geçmişte Yargıtay sözleşmenin feshine ilişkin davaların İş Mahkemelerinde görülmesi gerektiği yönünde içtihatlar oluşturmuşken; Uyuşmazlık Mahkemesi ve Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK) kararları neticesinde yeni bir yaklaşım benimsenmiştir. Güncel yerleşik içtihatlara göre; vakıf üniversitelerinin kamu tüzel kişisi olması ve yürüttükleri faaliyetin kamu hizmeti niteliği taşıması sebebiyle, öğretim üyelerinin sözleşmelerinin feshine ilişkin uyuşmazlıklarda İdare Mahkemeleri görevlidir.
Devlet Üniversitelerindeki Öğretim Üyelerinin Hak Arama Yolları
Devlet üniversitelerindeki öğretim üyeleri doğrudan memur ve kamu görevlisi statüsündedir. Kendileri hakkında tesis edilen atama, yükseltilme, kadro tahsisi, disiplin cezası veya görevden uzaklaştırma gibi birel idari işlemlere karşı 60 gün içinde İdare Mahkemesinde iptal davası açabilirler. Hukuka aykırı bu işlemler sebebiyle uğranılan maddi ve manevi zararların tazmini için ise tam yargı davası ikame edilmelidir.
Öğretim Üyelerinin Statüsüne İlişkin İhtilaflar Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Doktor öğretim üyesinin görev süresinin uzatılmaması hukuka uygun mudur?
Danıştay içtihatlarına göre üniversite rektörlüğü keyfi olarak sözleşme yenilemekten kaçınamaz. Yeniden atamama işleminin nesnel akademik kriterlere ve gerekçeli komisyon raporlarına dayanması zorunludur; aksi halde İdare Mahkemesince iptal edilir.
Kişiye özel akademik kadro ilanlarına karşı nasıl dava açılır?
YÖK mevzuatı gereğince kadro ilanlarında belirli bir adayı tanımlayan özel şartlar konulamaz. Bu tür ilanlara karşı akademik liyakat ve fırsat eşitliği ilkeleri uyarınca ilgililer 60 gün içinde yürütmeyi durdurma talepli iptal davası açabilir.
Doçentlik unvanının reddi kararına karşı nereye başvurulur?
Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) tarafından verilen doçentlik başvurusunun reddi veya jüri raporlarına ilişkin kararlara karşı Ankara İdare Mahkemelerinde iptal davası açılır.
Öğretim üyelerine verilen disiplin cezalarına karşı yargı yolu nasıldır?
Disiplin cezalarına karşı tebliğden itibaren üniversite disiplin kuruluna itiraz edilebilir veya doğrudan 60 gün içinde İdare Mahkemesinde iptal davası açılabilir.
